ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅವು ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಜೀವಂತ ಪಾಠಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂತಹ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಮಕರ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಈ ದಿನವನ್ನು ಹೊಸ ಆರಂಭ, ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಭಕ್ತರು ಶಬರಿಮಲೆ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಡುವುದು ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದರೆ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನತ್ತ ಸಾಗುವ ಸಂಕ್ರಮಣ. ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ದೇಶವಾದ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇದು ರೈತರ ಹಬ್ಬವೂ ಹೌದು. ಹಸಿರು ಬೆಳೆ, ಹೊಸ ಧಾನ್ಯ, ಕಬ್ಬು, ಎಳ್ಳು ಇವೆಲ್ಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಸಂಕೇತಗಳು. ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಎಳ್ಳು–ಬೆಲ್ಲ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ “ಸಿಹಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡೋಣ, ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳೋಣ” ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಬ್ಬ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯ ಬೆಳೆಸುವ ಮಹತ್ವದ ಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.
ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಬರಿಮಲೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸನ್ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳುವ ಭಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ರತಾಚರಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ. 41 ದಿನಗಳ ವ್ರತ, ಶುದ್ಧ ಆಹಾರ, ಸಂಯಮಿತ ಜೀವನ, ಅಹಂಕಾರ ತ್ಯಾಗ ಇವೆಲ್ಲ ಭಕ್ತನನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಬಲಪಡಿಸುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. “ಸ್ವಾಮಿ ಶರಣಂ ಅಯ್ಯಪ್ಪ” ಎಂಬ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಕೇವಲ ಮಾತಲ್ಲ ಅದು ಶ್ರದ್ಧೆ, ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಪ್ರತೀಕ.
ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವ್ರತದ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು ಎಂಬ ಭಾವನೆ. ಜಾತಿ, ವರ್ಗ, ಶ್ರೀಮಂತ, ಬಡವ ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರೂ ‘ಸ್ವಾಮಿ’ಗಳೇ. ಇದೇ ಸಂದೇಶ ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವ್ರತ ನಮಗೆ ಶಿಸ್ತು, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಪಾಠ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಮಕರವಿಲಕ್ಕು ದರ್ಶನ ಶಬರಿಮಲೆ ಯಾತ್ರೆಯ ಶೃಂಗಾರ ಕ್ಷಣ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ದೀಪದ ಪ್ರಕಾಶ ಭಕ್ತರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಶೆಯ ಬೆಳಕನ್ನು ಉರಿಸುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ ಯಾತ್ರೆ, ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ ದಾರಿಗಳು, ಶೀತ ಬಿಸಿಲಿನ ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಭಕ್ತರು ಹಿಂಜರಿಯದೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ದೇವರ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಆತ್ಮಪರಿಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯಾಣ.
ಈ ಯಾತ್ರೆ ನಮಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ. ಶಬರಿಮಲೆ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತರು ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ನೀಡಬೇಕು. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಕಸದ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಭಕ್ತಿಯ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು. ದೇವರ ಆರಾಧನೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವ್ರತ ಒಂದೇ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ ಶುದ್ಧತೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮನೆ-ಮನಸ್ಸು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವಂತೆ, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಕೋಪ, ಅಸೂಯೆ, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಹಬ್ಬಗಳ ಅರ್ಥ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಂದು ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಮೌಲ್ಯಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಜೀವನದ ಓಟದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು, ಸಂಯಮ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವ್ರತದ ತತ್ವಗಳು ಯುವಕರಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸಬಲ್ಲವು. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಈ ವ್ರತ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕಾದರೆ, ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಯಾತ್ರೆ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಎರಡು ಮಹತ್ವದ ಕಂಬಗಳು. ಒಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಇದೆ, ಮತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯ ಪಯಣ ಇದೆ. ಇವೆರಡನ್ನೂ ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರತ್ವ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಒಳಗಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ, ಬೆಳಕಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡೋಣ. ಸ್ವಾಮಿ ಶರಣಂ ಅಯ್ಯಪ್ಪ.
-ಅಶ್ವಿತ್ ರೈ ಪೆರ್ನೆ
ಅಂಬಿಕಾ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಬಪ್ಪಳಿಗೆ ಪುತ್ತೂರು
