ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ : ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಕೃಷ್ಣನ ಜಾಗರಣೆ

ಕುಮಾರ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮುಳಿಯಾಲ

ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಕೃಷ್ಣ ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ; ಕತ್ತಲೆಯ ನಡುವೆ ಬೆಳಕು, ಅನ್ಯಾಯದ ನಡುವೆ ನ್ಯಾಯ, ಗೊಂದಲದ ನಡುವೆ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಅಶಾಂತಿಯ ನಡುವೆ ಧರ್ಮದ ಉದಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ದಿನ.ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಥುರೆಯ ಕಾರಾಗೃಹದ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಜನಿಸಿದ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೃಷ್ಣ ಇಂದು ಎಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.
ಅದು ಮಥುರೆಯ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ನಡೆ-ನುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಹುಟ್ಟಬೇಕು.ಇದೇ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ.

ಇಂದಿನ ಕಂಸ :
ಕೃಷ್ಣನ ಕಾಲದ ಕಂಸ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಕಂಸ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ.ಅದು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವಾಗಿರಬಹುದು; ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗವಾಗಿರಬಹುದು; ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿಯಾಗಿರಬಹುದು; ದ್ವೇಷದ ರಾಜಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು; ಜಾತಿ?ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿರಬಹುದು; ಹಣದ ಅಹಂಕಾರವಾಗಿರಬಹುದು; ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ದುರುಪಯೋಗವಾಗಿರಬಹುದು.ಇವೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರ, ದುರಾಸೆ, ಅಸೂಯೆ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಅಸಹನೆಯೂ ಕಂಸನ ರೂಪಗಳೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಹೊರಗಿನ ಕಂಸನನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಕಂಸನನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಗೀತೆಯ ಕೃಷ್ಣ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿರುವ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ದಾರಿ
ಇಂದಿನ ಮನುಷ್ಯನ ಬಳಿ ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ. ಮಾಹಿತಿ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ. ಸಂಪರ್ಕದ ಸಾಧನಗಳು ಕೈಯಲ್ಲಿವೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬದುಕನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಿವೆ.ಆದರೂ ನೆಮ್ಮದಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.ಒತ್ತಡ, ಆತಂಕ, ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಅಸಹನೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಕೃಷ್ಣ ನೀಡಿದ ಸಂದೇಶ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ.ಕರ್ತವ್ಯದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬೇಡ. ಫಲದ ಅತಿಯಾದ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಡ.ಇದು ಕೇವಲ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ನೀಡಿದ ಉಪದೇಶವಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೂ, ಉದ್ಯೋಗಿಗೂ, ಉದ್ಯಮಿಗೂ, ಆಡಳಿತಗಾರನಿಗೂ, ನಾಯಕನಿಗೂ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಜೀವನದರ್ಶನ.

ಶಾಂತಿ ಎಂದರೆ ಅನ್ಯಾಯದ ಮುಂದೆ ಮೌನವಲ್ಲ
ಕೃಷ್ಣನ ಜೀವನವನ್ನು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದು ಅಪೂರ್ಣ.ಕೃಷ್ಣನು ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಕಂಡು ಮೌನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.ಆದ್ದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣನ ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪೂಜೆ, ವ್ರತ, ಭಜನೆಗಳಲ್ಲ.ಅನ್ಯಾಯದ ಮುಂದೆ ಸತ್ಯದ ಪರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಕೂಡ ಕೃಷ್ಣನ ಆರಾಧನೆಯೇ. ಶಾಂತಿ ಎಂದರೆ ಅನ್ಯಾಯದ ಮುಂದೆ ಮೌನವಾಗಿರುವುದಲ್ಲ.ಸಹನೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ.ಅಹಿಂಸೆ ಎಂದರೆ ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗುವುದಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಪರವಾಗಿ ವಿವೇಕದಿಂದ, ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಕೃಷ್ಣನ ಸಂದೇಶ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದ ಕೃಷ್ಣ
ಇಂದು ಮೊಬೈಲ್ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಾಧನ.ಒಂದು ಕ್ಲಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಬಹುದು. ಅದೇ ಒಂದು ಕ್ಲಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳನ್ನೂ ಹರಡಬಹುದು. ಒಂದು ಸಂದೇಶ ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಬಹುದು; ಮತ್ತೊಂದು ಸಂದೇಶ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಬಹುದು.ಹೀಗಾಗಿ ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಸಂದೇಶ ಹೀಗಿರಬೇಕು ನೀನು ನೋಡುವುದನ್ನೆಲ್ಲ ನಂಬಬೇಡ; ಯೋಚಿಸು.ನೀನು ಕೇಳುವುದನ್ನೆಲ್ಲ ಹಂಚಬೇಡ; ಪರಿಶೀಲಿಸು.'' ಎಂಬುದಾಗಿರಬೇಕು . ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಹರಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹಂಚುವುದು, ಅವಹೇಳನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಂವಾದ ಬೆಳೆಸುವುದು, ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ವಿವೇಕದಿಂದ ವಿಚಾರಿಸುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆಧುನಿಕ ಕೃಷ್ಣನ ಧರ್ಮ. ಯುವಜನತೆಗೆ ಕೃಷ್ಣನ ಸಂದೇಶ ಕೃಷ್ಣ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಬಾಲಲೀಲೆಗಳ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲ.ಅವನು ಕುತೂಹಲದ ಬಾಲಕ; ಧೈರ್ಯದ ಯುವಕ; ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ; ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ ನಾಯಕ; ಮತ್ತು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕದ ಸಾರಥಿ.ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದಿನ ಯುವಜನತೆಗೆ ಕೃಷ್ಣನ ಸಂದೇಶ ಬಹಳ ಸರಳ.ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ; ಅದರ ಗುಲಾಮರಾಗಬೇಡಿ.ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ; ಆದರೆ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ.ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸಿ; ಆದರೆ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾರಿಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ. ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ; ಆದರೆ ವಿವೇಕದಿಂದ.ಗೆಲ್ಲಿ; ಆದರೆ ಗೆಲುವಿನಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ. ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಅಗತ್ಯ ಇಂದು ಒಂದೇ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಇದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮದೇ ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಯೊಳಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ವಿಚಿತ್ರ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು ನಾವು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.ಕೃಷ್ಣನ ಜೀವನ ನಮಗೆ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.ಯಶೋದೆಯ ಮಮತೆ, ನಂದನ ಪ್ರೀತಿ, ಸಖರ ಸ್ನೇಹ, ಅರ್ಜುನನೊಂದಿಗಿನ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಕೃಷ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.ಹೀಗಾಗಿ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಕೃಷ್ಣನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಜೀವ ತುಂಬುವುದು ಕೂಡ ಕೃಷ್ಣನ ಆರಾಧನೆಯೇ.ಒಂದು ದಿನ ಮೊಬೈಲ್ ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಬಿಚ್ಚಿ ಮಾತನಾಡುವುದು ಕೂಡ ಇಂದಿನ ಕಾಲದ ಒಂದು `ಕೃಷ್ಣ ಪೂಜೆ'ಯಾಗಬಹುದು. ಗೋವರ್ಧನದಿಂದ ಪರಿಸರದವರೆಗೆ ಗೋವರ್ಧನ ಪರ್ವತದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಘಟನೆಯಾಗಿ ನೋಡುವ ಬದಲು, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಸಂಬಂಧದ ಸಂದೇಶವಾಗಿಯೂ ನೋಡಬಹುದು.ಇಂದು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ನೀರಿನ ಕೊರತೆ, ಅರಣ್ಯನಾಶ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲುಗಳು.ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯತ್ತ ಸಾಗುವುದು ಇಂದಿನ ಅಗತ್ಯ.ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಅದೇ ಆಧುನಿಕ ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜೆ. ಕೃಷ್ಣನ ನಾಯಕತ್ವ ,ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ವಿವೇಕ ಕೃಷ್ಣನ ನಾಯಕತ್ವದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಆತ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಸ್ವತಃ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಹೋರಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ಸರಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತೋರಿಸಿದ.ಅರ್ಜುನನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಡೀವವಿತ್ತು; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಯಾವಾಗ, ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿವೇಕವನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ನೀಡಿದ. ಇಂದಿನ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೂ ಇದೇ ಅಗತ್ಯ.ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ದೃಷ್ಟಿ.ಆಜ್ಞೆಗಿಂತ ಪ್ರೇರಣೆ.ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಸಮಾಜ.ಭಾಷಣಕ್ಕಿಂತ ಕಾರ್ಯ.ಇಂತಹ ನಾಯಕತ್ವವೇ ಕೃಷ್ಣನ ನಾಯಕತ್ವದ ಆಧುನಿಕ ರೂಪ. ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಳಗೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳೋಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಮೂರ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಭಜನೆ, ಕೀರ್ತನೆ, ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಮೂಲ್ಯ ಭಾಗಗಳು.ಆದರೆ ಅದರಾಚೆಗೂ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತದೆ: ನನ್ನೊಳಗಿನ ಕಂಸ ಸತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇ? ನನ್ನೊಳಗಿನ ಕೃಷ್ಣ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆಯೇ?”ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಭಯದ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಹುಟ್ಟಬೇಕು.

ದ್ವೇಷದ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಹುಟ್ಟಬೇಕು.ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಹುಟ್ಟಬೇಕು.ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಹುಟ್ಟಬೇಕು.ಅನ್ಯಾಯದ ನಡುವೆ ನ್ಯಾಯದ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಹುಟ್ಟಬೇಕು.
ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಎಂದರೆ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಜನನವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಒಂದು ದಿನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ.ಅದು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಒಂದು ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆಯ ದಿನ.ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು ಭಕ್ತಿ. ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಯುವುದು ಜ್ಞಾನ.ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಿವೇಕ. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ.

ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.ಹೊಸ ದೇವರಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿ.ಹೊಸ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ.ಅಂಧಭಕ್ತಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ವಿವೇಕಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿಗಾಗಿ.ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ“ಕೃಷ್ಣನು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ;ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಕೃಷ್ಣ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.” ಅದೇ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯ ನಿಜವಾದ ಸಮನ್ವಯ.

ಕುಮಾರ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮುಳಿಯಾಲ ಅವರು BIOCRROSS CHEM LLPನ ನಿರ್ದೇಶಕರು (ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ). ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಧಾರ್ಮಿಕ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಮುಖಿ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.